|
Les sources
manuscrites de la théorie de la musique __________________________________ |
||
|
Mensuram et |
||
|
BERN, Stadtbibliothek (CH-Bu), B 56,
f. 2vb (Bn) |
||
|
Edition : Klaus-Jürgen Sachs, Mensura
fistularum. Die Mensurierung der Orgelpfeifen im Mittelalter. Teil I: Edition
der Texte, Teil II: Studien (Stuttgart-Murrhardt, 1970-1980; Schriftenreihe
der Walcker-Stiftung, 2-3), Teil I, p. 93-95. |
||
|
|
Bn Ml1 OR Se : |
M4 : |
|
|
1a Mensuram et ordinem organici instrumenti qui scire voluerit, necesse est, ut imprimis octo fistulas ante oculos ponat unius longitudinis et grossitudinis similiter; 2a sic tamen, ut in summitate grossiores, in inferiori parte graciliores semper sint. |
1b Mensuram fistularum organici instrumenti quisquis scire voluerit, sic faciat: |
|
I |
3a Tunc accipiens primam, quam longam et quam brevem illam faciat, suae potestati dimitto. |
|
|
II |
4a Sed propter secundam dividat primam, subauditur fistulam, in novem partes et det secundae octo partes. |
2b prima partiatur in novem, ut secunda recipiat octo partes a prima. |
|
III |
5a Iterum secundam fistulam dividat in novem partes et det tertiae fistulae octo partes. |
3b Secunda iterum in novem, ut tertia accipiat octo partes. |
|
IV |
6a Propter quartam vero fistulam accipiat primam dividens illam in quattuor partes et det tres partes illius quartae fistulae; sicque erit semitonium inter tertiam et quartam, et consonantiam isto modo facit prima fistula ad quartam, quae vocatur diatessaron. |
4b Prima igitur dividatur in quattuor partes, sicque recipiat quarta tres partes. |
|
V |
7a Iterum dividat quartam fistulam in novem partes et det quintae octo partes, et sic prima fistula iuncta cum quinta reddit consonantiam, quae vocatur diapente. 8a Quod vero organum invenitur in secunda et tertia fistula similiter sicut in quarta et quinta, non naturale hoc dicitur, sed propter fines erit, qui dividuntur in cola et commata, unde post dicendum erit. |
5b Iterum quarta in novem, ut quinta octo accipiat. |
|
VI |
9a Quintam vero fistulam partiri necesse est in novem, et habebit sexta fistula octo partes. |
6b Quinta vero in novem, et sexta accipiat octo. |
|
VII |
10a Propter septimam vero fistulam accipiat quartam dividatque illam in quattuor partes detque septimae fistulae illius tres partes. |
7b Quarta iterum dividatur in quattuor partes, et sic accipiat septima tres partes a quarta. |
|
VIII |
11a Iterum septimam fistulam accipiat dividens illam in novem partes detque octavae octo partes; sicque consonantia fit, quae vocatur diapason, iuncta prima cum octava fistula. |
8b Septima igitur in novem, recipiatque octava octo partes; sicque prima concordans cum octava consonantiam diapason reddit. |
|
|
12a Octava vero fistula peracta illo ipso ordine illaque mensura, qua de prima ad octavam venit, de octava iterum perveniet ad quintamdecimam, quae est octavae octava; 13a de quintadecima similiter illa ipsa regula perveniat ad vicesimam <secundam>, quae est octava quintaedecimae. |
9b Hanc mensuram observes ab octava usque ad quintamdecimam, et hoc vocabitur bisdiapason, quando prima concordat cum quintadecima. |
|
|
Bn C Ml1 OR (f. 12r) OR (f. 14v) Se : |
|
|
|
14 Mensura isto modo finita ordinandum est ita, ut inter duas maiores fistulas una minor ponatur, quae illarum sit octava, ut tres fistulae sub una consonantia sint, quae diapason vocatur, id est duae inferius, una iterum altius, sicut supra per mensuram docuimus. 15 Deficientibus itaque minoribus fistulis, sicut in praesenti loco decimo faciunt, qui .C. littera notatur, veniat ad prioris .C. mensuram, et maioris illius mensura unam fistulam loco vacuo reddat. 16 Sic de omnibus locis, ubi deficiunt, respiciat litteram sibi notatam, et sicut per istud .C. monstravimus, vacua loca emendet. |
|
|
|
17 Sciendum tantum, quod istae mensurae a plectro mensurandae sunt omnes. |
|