Les sources manuscrites de la théorie de la musique
(S. IX-XVI)

__________________________________

 

In primis divide

 

FIRENZE, Biblioteca Nazionale (I-Fn), Conv. Soppr. F. III. 565, 71v-72v.
FIRENZE, Biblioteca Medicea Laurenziana (I-Fl), Plut. XXIX. 48, f. 52v-53r.
FIRENZE, Biblioteca Medicea Riccardiana (I-Fr), 652, f. 78r-79r.
PARIS, Bibliothèque nationale de France (F-Pn), Lat. 7369, f. 68v-69v.
ROMA, Biblioteca Vaticana (I-Rvat), Lat. 5320, f. 77r-78r.

 

Edition : Christian Meyer, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles) (Paris: Société française de Musicologie, Éditions Klincksieck, 1996; Publications de la Société française de Musicologie, II,xv), p.5-7.    

 

De divisione monocordi diatonici generis secundum Boecium.

 

Inprimis divide totum spacium monocordi per quatuor partes, et ubi ultima pars venerit, ibi pone nete hyperboleon.
A nete itaque hyperboleon usque ad finem in antea per octo divide spacia, et octava parte superaddita retro eam pone paranete hyperboleon.
Rursumque a paranete hyperboleon metire per octo, et octava superapposita post eam designa trite hyperboleon.
Tunc revertere ad nete hyperboleon et toto spacio usque ad finem emenso per tres partes superapposita eadem tercia constitue nete diezeumenon.
Ecce habes unum tetracordum quod vocatur hyperboleon, id est superexcellens.

 

Sequitur aliud tetracordum quod nominatur diezeugmenon, id est disiunctum, eo quod a mese disiungatur.
Quod eodem modo est inveniendum, quemadmodum superius tetracordum.
Super hoc tetracordum ponitur aliud quod vocatur sinemenon, id est coniunctum. Quia sicut diezeumenon a mese dividitur, ita istud cum eadem coniungitur. Quod ita inveniendum est. Ea vox que fuit in paranete diezeumenon eadem ponatur in nete sinemenon. Et illa que fuit trite diezeumenon nominetur ibi paranete sinemenon. Ab hac vero paranete sinemenon, usque ad finem partire per octo, et octava superadiuncta post eam loca trite sinemenon.
Sic usque ad finem partiendo reliqua tetracorda, id est meson, et hypaton constitue.
Et haec <est> divisio diatonici generis.

 

De divisione chromatici generis.

 

Chromatici vero portione<m> si vis invenire, revertere ad nete hyperboleon, et illud spacium quod est inter eam et paranete hyperboleon divide per medium, et hoc superaddito constitue in cromatico genere paranete hyperboleon et hoc erit triemitonium. Trite vero hyperboleon et nete diezeumenon he eaedem sint in chromatico que sunt in diatonico. Ecce habes unum tetracordum chromatici generis.

 

De enarmonico genere.

 

In enarmonico genere tetracordum invenire si velis, tantum spacium relinque inter neten et paraneten hyperboleon, quantum est in chromatico genere inter nete hyperboleon, et trite hyperboleon. Nete vero diezeumenon sit eadem in enarmonico que est in reliquis generibus, et habebis semitonium a nete diezeumemon usque ad paranete hyperboleon. Et hoc semitonium per duas pariter divide, in medio loca trite hyperboleon. Similique modo habes unum tetracordum enarmonici generis.

 

Figura monocordi