Les sources manuscrites de la théorie de la musique
(S. IX-XVI)

__________________________________

Magadis in utraque parte

TRIER, Bistumsarchiv (D-TRb), Hs. 6, f. 91v-92r

Edition : Christian Meyer, Mensura monochordi. La division du monocorde (IX^e-XV^e siècles) (Paris: Société française de Musicologie, Éditions Klincksieck, 1996; Publications de la Société française de Musicologie, II,xv), p. 13-14.

Mensura monocordi regularis in diatonico genere.

Magadis in utraque parte primum positis totam eius longitudinem ab una magada ad aliam per IIII equas partes divide, ita regulam dividens quasi ipsam cordam partiaris singulasque eius divisiones pro totidem corda accipiens, quartam divisionis portionem totius monocordi pro brevissima corda tene, quae neteyperboleon dicitur.
Deinde ipsam denique tertiam partem quae ad dexteram dividenti occurit, quam neteyperboleon dici praediximus per VIII partire, et nonam sequenti adice cordae quae paraneteyperboleon dicitur, tono distans a priore.
Item et hanc per VIII divide, et nonam sequenti quae triteyperboleon vocatur similiter adiunge, et duos te tonos invenisse laetare.
Exin primam neteyperboleon per III partire et quartam superadice, atque netediezeugmenon quae semitonio distat a triteyperboleon te noveris invenisse. Sicque tetracordum yperboleon quod per II tonos et semitonium currit, te finisse gaude.

Deinde paranete diezeugmenon sive per II^<am> partem neteyperboleos, sive per III^<am> paranete yperboleos, sive per VIII^{< vam >} netediezeugmenon invenire poteris.
Post haec tritediezeugmenon sive per VIII^{<vam >} paranetediezeugmenon, sive per III^<am> triteyperboleon, vel per secundam paraneteyperboleon investigare valebis.
Exin sequentem paramese per III^{< am >} partem netediezeugmenon quere, et tetracordum diezeugmenon finitum esse cognosce.

Huic tetracordo sinemenon debes coniungere. Cuius ultima corda quae netesinemenon dicitur eodem loco quo et paranetediezeugmenon stabit.
Altera quae est paranetesinemenon concordat tritediezeugmenon.
<Trite synemenon> sive per VIII^<vam> partem paranetesinemenon, sive per secundam triteyperboleon poteris invenire.

Hanc sequitur mese totius monocordi medium optinens locum. Qua coniuncta, tetracordum sinemenon tua perfecit mensura.

Postea lichanos meson per VIII^<vam> partem mese, sive per III^am tritediezeugmenon, sive per secundam paranetediezeugmenon, vel per duplicationem paraneteyperboleon potius vales acquirere.
Deinceps paripatemeson, sive per VIII^{<vam >} partem lichanos meson, sive per III^{<am >} tritesinemenon, sive per II^<am> tritediezeugmenon, sive per duplicationem triteyperboleon quere. [Si tetracordo meson finito] Ypatemeson per III^<am> partem mese, vel secundam paramese, vel per duplicationem netediezeugmenon poteris adipisci.

Hanc sequitur lichonosypaton quam in IIII^<tam> partem totius monocordi primitus assignasti.
Post hanc paripateypaton, per VIII^<vam> partem lichanosypaton, sive per III^<am> paripatemeson, sive per II^<am> lichanosmeson, vel certe per duplicationem tritediezeugmenon potes invenire.
Dehinc ypateypaton, per III^<am> partem ypate meson quaere.
Qua inventa tetracordum ypatoypaton noveris esse perfectum.

Hanc sequitur gravissima omnium que cordarum longissima proslambanomenos totius monocordi longitudinem obtinens. Cumque affines has cordas mensurando signaveris diatonicum genus te rite perfecisse gaudebis.