Les sources manuscrites de la théorie de la musique
(S. IX-XVI)

__________________________________

 

Si quis velit scire

 

KRAKOW, Biblioteka Jagiellonska (PL-Kj), Ms. 1859 (BB XXIV 17), f. 206r.
KRAKOW, Biblioteka Jagiellonska (PL-Kj), Ms. 3295 (DD XI 29), f. 164v-165r.

 

Edition : Christian Meyer, Mensura monochordi. La division du monocorde (IXe-XVe siècles) (Paris: Société française de Musicologie, Éditions Klincksieck, 1996; Publications de la Société française de Musicologie, II,xv), p. 132-133.

 

Si quis velit scire faciliter monocordum componere, disposita materia pro monocordo, signetur in eo linea a.b notabilis quantitatis quantacumque placet et pulcrius est etiam utraque parte materie relinquere spacium trium digittorum et medium sit linea a.b.

 

Que linea a.b dividatur in 9 partes equales. Sed cum dividere in 9 partes equales non habilitato aliqualiter est grave, procedat hac speculatione. Divide primo lineam a.b in 8 partes equales, primo dividendo in duas medietates, deinde quamlibet medietatem in duo et quamlibet partem in duo et fiunt octo partes equales, et divide per puncta non valde sensibilia ut cuncta deleri possunt.
Quo facto primam octavam divide in octo partes, eodem modo sicut totam lineam divisisti. Deinde capias illas septem portiunculas unius octave, et per illas procede usque ad finem linee a.b, et erit linea divisa in novem partes equales. Dimitte ergo unam nonam a parte .b. que sit c.b et erit primus tonus. Est a.b ad a.c in sesquioctava proporcione, et hoc est radix monocordi.

 

Deinde lineam c.a divide in 9 partes equales sicut prius fecisti de a.b, et dimitte unam nonam post .c. que sit d.a et erit secundus tonus. Applica igitur stephanos in c et in d et erit d.a ditonus ad b.a.

 

Deinde lineam d.a divide in 256 partes equales quod facies tali speculacione.
Divide primo d.a in duas partes, deinde quamlibet in duas et habebis 4, et deinde quamlibet in duas et veniunt 8, quarto quamlibet in duas et veniunt 16, quinto quamlibet in duas et veniunt 32, deinde quamlibet in duas et veniunt 64, septimo quamlibet in duas et veniunt 128, deinde quamlibet in duas et veniunt 256. Et computa 13 a .d. versus .b. et veniet semitonium primum. Signetur ibi .e. Erit ergo inter a.b et a.e dyatesseron prima consonancia.
Et ratio quare debet dividi in 256 et debet pro semitonio subtrahi 13, et hoc est quia per septimam in textu inter 243 et 256 est primum semitonium, et subtrahendo 243, ut dicitur in septima, a 256 veniunt 13. Et sicut composuisti dyatesseron fac usque ad finem. Iste autem modus concordetur sic cum autore.